dreamcatcher (1)
DSC04370_1024

De Wayuu samenleving

De Wayuu samenleving De Wayuu is een ethnische groep ‘Amerindians’ op het schiereiland La Guajira in het noorden van Colombia en het noordwesten van Venezuela. De Wayuu verwerpen deze term en geven er de voorkeur aan, zonder onderscheid alle bevolkingen -mensen- te noemen. Het aantal van hun populatie is, volgens de Venezulaanse sensus van 2001 ruim 277 duizend waarvan er 60 duizend in de stad Maracaibo leven. Daarmee is het in Venezuela de grootste groep oorspronkelijke bewoners en vertegenwoordigen ze bijna 60% van de Amerindiaanse bevolking. ‘Wayuunaiki’ is de taal van de Wayuu en maakt onderdeel uit van de Maipurean (Arawak) taal familie. Zo zijn ‘piichi’ of ‘miichie’ de woorden voor hun kleinschalige behuizing.

Een traditionele Wayuu nederzetting bestaat uit eenvoudige hutten afgedekt met gedroogde cactusharten en muren (’yotojoro,) en zijn verder opgetrokken uit stro vermengd met modder. Daar in de schaduw bewaart men persoonlijke bezittingen en er staan kruiken gevuld met drinkwater en voedsel. Ze slapen in ‘hammocks’ en de vrouwen weven met de hand onder meer tassen oftewel ‘mochilas’ voor de verkoop. De woonoorden worden altijd vernoemd naar planten, dieren of plaatsen. Om kruising van hun geitenkuddes te voorkomen liggen de gemeenschappen van de verschillende ‘clans’ ver van elkaar verwijderd. In Colombia noemt men deze gegroepeerde woonruimtes ‘rancherias’ en in Venezuela staan ze bekend als ‘caserios’. Er stromen twee rivieren door het rotsachtige leefgebied; de Rancheria in Colombia en de El Limon in Venezuela. Het zijn naast de aangelegde regenwater bassins, de belangrijkste bronnen voor drinkwater. Het tropisch gebied kent twee regenseizoenen; ‘Jayapu’ en ‘Iwa’ . De twee droge seizoenen van December tot April en van Mei tot September heten beiden ‘Jemial’.

De Wayuu hebben voor hun traditionele muziek eigen, veelal blaasinstrumenten ontwikkeld. Er wordt gespeeld bij bijeenkomsten, festiviteiten en begrafenissen. Ze zingen ook voor hun veestapel. ‘Yona’ is een traditionele dans waarmee de Wayuu hun gasten eren. Tijdens ‘Majayura’ -het ritueel van de ‘jonge Wayuu maagd’-, danst een vrouw in de richting van haar toekomstige echtgenoot, terwijl de andere mannen ritmes op hun instrumenten laten klinken, totdat haar aanstaande bruidegom op de grond valt. In hun matriachale samenleving, hechten de Wayuu geen waarde aan de pubertijd van de jongens, maar als meisjes twaalf jaar zijn of als ze menstrueren, ondergaan ze een typisch ‘pubertijd ritueel’ (polygamien voor mannen).

Vanuit de Wayuu cultuur gelooft men, dat het leven niet eindigt met de dood, maar dat er een relatie blijft bestaan met de botten van de overledenen. Begrafenissen spelen daarin een belangrijke rol. In het geval dat ouders hun kind overleven, begraven zij het lichaam eerst met de persoonlijke bezittingen, waarna zij het corpus twee jaar later weer opgraven en vervolgens cremeren. De as gaat in een urn van keramiek en wordt op het kerkhof van de desbetreffende Wayuu-clan opnieuw begraven.

NINOS WAYUU RANCHERIA 4

De Mochila

De ‘mochila’ wordt gemaakt door Wayuu indianen op ‘rancherias’ in La Guajira (Colombia) en Noord-oost Venezuela: Een onherbergzaam woestijngebied op een landtong in het uiterste noorden van Zuid Amerika aan de Caribbische Zee. Net zoals in de westerse sprookjes hebben in de legendes van de Wayuu, het spinnen van garen en het weven van textiel, een grote symboliek. De ‘mochila ‘vindt zijn oorsprong in de overlevering van het verhaal over ‘Wale Kern’.

Wanneer een jonge jager, Irunnuu genaamd, een lelijk, invalide meisje ontmoet, ‘Wale Kern’, neemt hij haar -overvallen door medelijden- van het strand mee naar zijn ‘rancheria’ om bij zijn familie in te wonen. ‘Wale Kern’ verandert ‘s nachts -op mysterieuze wijze- in een mooie vrouw en spint uit haar mond de felgekleurde garen. Hiermee vervaardigt zij de ‘mochilas’, die zij voor haar gastheer achterlaat. Met de vertelling veroverde zij allengs alle harten der Wayuu bevolking die haar als ‘spider woman avant la lettre’ toevoegde aan het cultureel erfgoed. Zo gaf zij onbewust de glorieuze aanzet tot seriële vervaardiging van het ambachtelijk product: de ’mochila’, dat in alle gevallen om een unicum gaat. Vanaf de geslachtsrijpe leeftijd zet iedere ‘squaw’ zich in voor hun kenmerkende schoudertas, die in sobere aardetonen of uitbundige regenboogkleuren te verkrijgen is.

Met de handel in ‘mochilas’ voorziet dit zeldzame natuurvolk in haar levensonderhoud. Het eeuwenoude ambacht van het weven is nog altijd onveranderd gebleven. De afbeeldingen op het ontwerp bestaan uit geometrische tekens en abstracte vormen afgeleid van de elementen: water vuur, lucht en aarde. De geduldige makers proberen ten alle tijde hun rijke emotionele wereld te integreren in de opvallend fijngeweven tas, waardoor er nergens op aarde een identiek exemplaar te vinden is. Van de vertrouwde ‘rancherias’ reizen voornamelijk de Wayuu vrouwen met hun koopwaar onder de verzengende zon over slecht begaanbare wegen in een verdord gebied naar de straten van de stad. Daar zijn ze een graag geziene attractie en worden dagelijks door vele toeristen gefotografeerd. Hun met de hand gemaakte tassen zijn in heel Latijns Amerika bekend als hoogwaardig. Echter door hun bescheiden en ingetogen levenshouding dreigt deze stam geheel ondergesneeuwd te raken door slechte vervalsingen van Chinese ‘copy cats’.

Het is meer dan een eer voor Wyu Art, de kunstnijverheid van de Wayuu te waarborgen door hun traditie over de hele wereld in de etalage te zetten, in de hoop dat de grotere verkoop van ‘mochilas’ de positie van de Wayuu aanzienlijk verbeteren zal en hun folklore voor altijd bewaard.

Wyu-Art-Bag-Mochilaz-Colombia